عیدتان مبارک

 

ز کوی یاد می آید، نسیم باد نوروزی

از این باد ار مدد خواهی، چراغ دل برافروزی

ز جام گل، دگر بلبل چنان مست می لعل است

که زد بر چرخ پیروزه، سفیر تخت فیروزی

به صحرا رو که از دامن، غبار غم بیافشانی

به گلزار آی کز بلبل، غزل گفتن بیاموزی

سخن در پرده می گویم، چو گل از غنچه بیرون آی!

که بیش از پنج روزی نیست، حکم میر نوروزی

گرچه یک روز است، گرچه همچو عمر گل کوتاه است،گرچه برای همه یکسان خاطره انگیز نیست؛ اما نشوه ی نسیمش ماندگار وجلوه ی عظیمش همچون آبشار،در سینه ی روزگار برقرار است!

نوروز، روزی برای نخستین بار خاک، بوی گل را حس کرد وپونه های وحشی، مزه ی بهار را به آب چشانیدند.

نوروز ، روزی برای تولد سبزه ، ابرزمین را شست و آسمان رنگین کمان هفت رنگ را به مولود بهار هدیه داد.

نوروز : واژه ای است از دو جزء،که روی هم به معنای روز نوین است و بر نخستین روز از نخستین ماه سال خورشیدی؛ آن گاه که آفتاب به برج حمل انتقال می یابد، گذارده می شود.

و اصل پهلوی این واژه،"نوک روچ" یا  "نوک روز" بوده است.

- بیرونی در تعریف نوروز نقل می کند: «نخستین روز است از فروردین ماه و از این جهت روز نو نام کردند، زیرا که پیشانی سال نو است ».

مورخین و محققان درباره ی جایگاه نوروز با هم اختلاف دارند، به نظرمی رسد آریایی ها از مهاجرت به فلات ایران و هم مرز شدن با تمدن میان رودان سال را به دو قسمت تقسیم می کردند؛ که هر یک با انقلابی شروع می شد و دو جشن نوروز و مهرگان سرآغاز این دو انقلاب بودند، یعنی هنگام انقلاب تابستانی" جشن نوروز" گرفته می شد و زمان انقلاب زمستانی "جشن مهرگان" پاس داشته می شد.

برخی معتقد بودند که جشن نوروز و مهرگان جشنی بوده است که در ایران قبل از ورود آریایی ها وجود داشته است و اقوام قبل از آریایی ها که در فلات ایران ساکن بوده اند به آن عمل می کرده اند.

احترام نوروز حتی در "اسلام "هر چند منحصر به مذهب شیعه نیست، اما چنان در میان شیعیان فراگیر است؛ که حتی روایاتی از امامان شیعه در بزرگداشت نوروز نقل شده است. برای مثال علامه مجلسی در "السماء والعالم" از امام صادق (ع) حدیثی را بدین مضمون نقل می کنند: «در آغاز فروردین، آدم آفریده شد و آن روز فرخنده ای است برای طلب حاجت ها و برآورده شدن آرزوها و دیدار بزرگان و کسب دانش و زناشویی و مسافرت و داد و ستد. در آن روز خجسته بیماران بهبودی می یابند و نوزدان به آسانی زاده می شوند و روزی ها فراوان می گردد».

مجلسی همچنین حدیث دیگری را درباره ی نوروز نقل می کند؛ که منتسب به امام کاظم (ع) است و آن بسیار شباهت به فرمایشات حضرت صادق (ع) نسبت به معلی بن خُنَیس دارد.

و اما روایت خنیس به نقل از امام صادق (ع) در مفاتیح الجنان،فرمود: چون نوروز شود، غسل کن و پاکیزه ترین جامه های خود را بپوش و به بهترین بوهای خوش خود را معطر گردان پس چون از نمازهای پیشین و پسین و نافله های آن فارغ شدی، چهار رکعت نماز بگذار، یعنی هر رکعت به یک سلام و در رکعت اول بعد از حمد ده مرتبه سوره ی "اناانزلنا" و در رکعت دوم بعد از حمد ده مرتبه سوره ی" قل یا ایها الکافرون" و در رکعت سوم بعد از حمد ده مرتبه سوره های" قل اعوذ برب الناس و قل اعوذ برب الفلق "را بخوان و بعد از نماز به سجده ی شکر برو و این دعای عید را بخوان.

(برای دعا و اعمال عید نوروز، می توانید از مفاتیح الجنان مرحوم محدث قمی استفاده نمایید.)همان گونه که مشاهده می شود این روز نیز چون اعیاد اسلامی با غسل کردن ، پوشیده جامه ی نو، معطر گردیدن به بوی های خوش و روزه داشتن آغاز می شود، ضمن آن که نمازی مشابه نمازهای سایر اعیاد اسلامی دارد.1

به شهادت تاریخ، حضرت محمد (ص) و حضرت علی (ع) و بزرگان و خلفای اسلام نوروز را گرامی می داشتند و در دستگاه خلافت عباسی، نوروز عظمتی خاص داشت و پس از اسلام نیز نوروز بزرگ با سنت های اسلامی شکوه و جلالی دیگر یافته بود، خاندان های بزرگ ایرانی چون سامانیان، دیلمیان و آل زیار، به نگهداری و پاسداری سنن ملی دلبستگی فراوان داشتند و به هنگام نوروز به روش نیاکان خود ، مردم را بار عام می دادند و آداب دیرین را معمول می داشتند. شهریاران صفوی هم در اجرای مراسم جشن نوروز کوشش بسیار می کردند و مردم نیز تشریفات عید به جای آوردند.

برگزاری جشن نوروز در دوره ی صفویه، به ویژه با نگاه به احادیثی که محدثین بزرگ این دوره همچون علامه مجلسی درباره ی نوروز نقل کرده اند، قابل ارزیابی است. چنین می نماید که در این دوره – همچون زمان حاضر – نوروز صبغه ای کاملا اسلامی یافته بود و تفکیک عناصر باستانی و اسلامی در این آیین باشکوه کاری دشوار می نمود.

مرحوم مجلسی (ره) در کتاب زادالمعاد می نویسد، در وقت تحویل سال این دعا را بسیار بخوانید:

یا مقلب القلوب والابصار

یا مدبر اللیل والنهار

یا محول الحول و الاحوال

حول حالنا الی احسن الحال

بنابراین با توجه به دعای فوق،می توان دریافت؛ دعای تحویل سال در دوره ی صفویه مرسوم و معمول بوده است.

همچنین،تقدس دینی لحظه ها ی تحویل سال ؛ چنان در نظر مردمان پر رنگ است؛ که در شهرهای مقدس ، مردم به امامزاده ها و اماکن متبرکه می روند. مشهدی ها به پابوس حضرت رضا (ع) می شتابند؛ و بسیاری از مردم قم در بارگاه حضرت معصومه (س) گرد می آیند. شیرازی ها به حرم شاهچراغ و حرم علی بن حمزه روی می آورند و بعضی از مردم ری و تهران در حرم شاه عبدالعظیم جمع می شوند.

با این وجود ماهیت اسلامی نوروز، با توجه با اکثریت مطلق مسلمانان در ایران امری بدیهی است.و این موضوع، مانع از آن نشده که پیروان سایر مذاهب در بزرگداشت آن، کمتر از ایرانیان مسلمان اهتمام ورزند. امروزه نوروز، آیینی متعلق به همه ی مذاهب و اقوام و فرهنگ های ایرانی و بسیاری دیگر از کشورهای تحت نفوذ فرهنگ ایرانی؛ چون افغانستان، پاکستان، هندوستان، کشورهای آسیای میانه و قفقاز و مناطق کرد نشین ترکیه، عراق و سوریه است.

در روایات اسلامی، نوروز: روزی است که جبریل بر محمد (ص) نازل شد، روز غدیر خم است و روز ظهور حضرت صاحب الزمان (عج) خواهد بود. در اعتقادات کهن ایرانی روزی است که آفریدگار از خلقت جهان فارغ می شود و روز آفرینش انسان است.

و اما عید:

واژه ی "عید" در قرآن کریم تنها یک بار در آیه ی 114، سوره ی مائده آمده است:{ عیسی ابن مریم فرمود: بارالها! ای پروردگار ما، تواز آسمان مائده ای بفرست، تا (این روز) برای ما و کسانی که پس از ما می آیند؛ روزعید مبارکی باشد و آیت و حجتی از جانب تو برای ما ؛ که تو بهترین روزی دهندگانی.}

عیسی بن مریم (ع)این دعا را ،آن هنگام که حواریون به او گفته بودند که: ای عیسی بن مریم، آیا خدای تو می تواند برای ما از آسمان مائده ای فرستد؟

در پاسخ آنان فرمود: اگر ایمان آورده اید از خدا بترسید! و هرگز شک در قدرت خدا و یا شک در اجابت دعای پیغمبر خدا نکنید. حواریون گفتند: (ما شک نکرده ایم لیکن) می خواهیم که از آسمان مائده ی آسمانی تناول کنیم تا دل های ما مطمئن شود (بر یقین ما افزوده شود) و تا به راستی تو پی بریم و بر آن گواه باشیم.

مرحوم مجلسی (ره)دربحارالانوار، روایات معلی بن خنیس را به تفضیل آورده است. در آن روایات به فضیلت و برتری این روز نسبت به سایر ایام پرداخته است ودریکی از روایات مفصل "معلی بن خنیس" (که او نیز از حضرت صادق علیه السلام نقل کرده) این گونه از نوروز تجلیل کرده است: نوروز، روزی است که کشتی نوح بر کوه جودی قرار گرفت؛ روزی است که جبریل برحضرت نبی (ص) نازل شد؛ روزی است که رسول اکرم (ص)، علی (ع) را بر دوش کشید، تا بت های قریش را از بالای کعبه بیفکند ؛ روزی است که نبی خدا (ص) به وادی جن رفت و از ایشان بیعت گرفت؛ روزی است که درغدیر خم، برای علی (ع) از مردم بیعت گرفت؛ روزی است که قائم آل محمد ظهور خواهد کرد و روزی است که امام عصر (عج) بر دجال پیروز خواهد شد.

 - آری نوروز ، روزی است که عدالت تولد خواهد یافت و امید جوانه خواهد زد؛ همان گونه که ما، این روزها،غرق در انتظاری سبز؛ دل خوش کرده ایم به آمدن بهار.

اما خدا کند که هیچ بهاری بی حضور تو نیایدمولا جان امام زمان (عج)!

اصلا مگر طبیعت، بی یاد حضرتت احساس حیات می کند؟!
مولا جان، تویی که "حجت" خداوند بر زمینی و حیات ملک و ملکوت به یمن وجود مبارک توست!

مولا جان، این روزها، نوروزهای بی شماری تکرار می شوند؛ که بوی محنت دارند: فقیران از شدت نامردمی ها می گریند و اغنیا از وسعت آسودگی می خندند.

تقسیم نابرابر آرزوها، یکی را قانع به سوختن کرده است؛ دیگری را به اندوختن!

 از کدامین درد باید گفت؛ بهاران بی تو را، مولا جان؟!
نوروز حقیقی ما، آن روز است که جهان، سکه به نام حضرتت (عج) خواهد زد و مردمان ،از صلح و آرامش؛ آسایش و رفا، سعادت و خوشبختی، همراه با تمامی نعمت های زمینی و آسمانی، بهره مند خواهند شد:

- هیچ پدری غم نان نخواهد خورد و هیچ مادری، دلواپس فرزندان نخواهد شد.

- هیچ داغی، جز داغ عشق تو بر دل ها نخواهد بود و هیچ اندوهی جز اندوه فراقت جان ها را نخواهد افسرد!

- هیچ خانه ای برای آرزو کوچک؛ و هیچ کوچه ای برای زیستن تنگ نخواهد بود!

از کدامین درد بگویم، بهاران بی تو را، مولا؟!

چگونه از این "خزان" نگریم؛ که "بهارش" نامیده اند؟!
بیا، بیا از ناکجا آباد غیبت!

هر نوروز که فرا می رسد، تو را آرزو می کنم؛ تو را که "بهار بهارانی"، بهار آرزومندان؛ بهار کودکان فقیر؛ بهار مردان مستمند؛ بهار زنان تنها؛ بهار هزاران آرزو مند بهار ....

 - مولا جان!

جویبار چشمم از شوق نگاهت دیدنی است

آن سحرگاهی که می آید بهار چشم هات

  قم - سید علی اصغر موسوی

 پی نوشت:

1 مفاتیح الجنان، دعا و اعمال عید نوروز

 

/ 0 نظر / 8 بازدید